یکی از دوستان من در حال سازماندهی یک جشنواره ی بزرگ مذهبی بود که صدها نفر در آن شرکت داشتند. چند روز قبل از برگزاری جشنواره، با حالتی طنز آمیز شکایت کرد: “حتی وقتی مراقبه می کنم، ذهنم در حال برنامه ریزی این رویداد است!” به عنوان مراقبه کننده، ما اغلب خود را در همین وضعیت می بینیم: مبارزه با ذهنی بیش فعال که گویی زندگی خود را دارد. اما برای اینکه عمیقاً مراقبه کنیم، نیاز داریم که ذهن را آرام کنیم. هر چه بیشتر این کار را انجام دهیم، مراقبه های ما مؤثرتر خواهد بود. فقط در آرامش کامل است که ما می توانیم به حالت های بالاتر آگاهی دست پیدا کنیم.
سوامی کریاناندا در کتاب “مسیر نوین” نوشت: “عابدانی که سعی در ارتباط درونی با خدا دارند، اغلب می بینند که تلاش هایشان با افکار بی قرار ناکام می ماند. اما یوگی های قدیمی راهی برای غلبه بر این مانع پیدا کردند. آنها دریافتند که تنفس به طور نزدیکی با فرآیندهای ذهنی، مرتبط است. ذهن بی قرار همراه با تنفس بی قرار است. با تکنیک های ساده و مؤثر برای آرام کردن تنفس، آنها دریافتند که می توانند ذهن را راحت تر برای تأمل الهی آزاد کنند.»
یوگی ها می گویند: “همان طور که تنفس جریان دارد، ذهن نیز جریان دارد”، زیرا بین ذهن و تنفس یک سیستم بازخورد وجود دارد. هر چه تنفس آرام تر شود، ذهن نیز آرام تر می شود و برعکس. در تمرین هانگ سا، ما بر روی تنفس تمرکز می کنیم و هر چه بیشتر این کار را انجام دهیم، تنفس آرام تر میشود.
تنفس بزرگترین مانع برای مراقبه ی عمیق است. تا زمانی که تنش بدنی، حرکت قلب و فعالیت مغزی وجود داشته باشد، بدن به اکسیژن نیاز دارد تا خون را تصفیه کند، که باعث می شود نفس بکشیم. فعالیت بدنی بافت های بدن را تجزیه کرده و باعث فرسایش می شود. دویدن باعث میشود سریع تر نفس بکشیم، در حالی که در خواب، فعالیت بدنی و ذهنی کمتر است، بنابراین به اکسیژن کمتری نیاز داریم و تنفس ما به طور قابل توجهی کندتر میشود.
انرژی مورد نیاز برای نگه داشتن عملکرد بدن مانند یک آهنربا است که ما را به سمت آگاهی مادی و بی قراری می کشاند. هر شب وقتی که به خواب میرویم، ما تجربه ای معکوس از این اصل داریم. در آن زمان، انرژی ما از محیط بدن به سمت ستون فقرات باز میگردد. به همین دلیل است که خواب، بسیار جوان کننده است. اما پارامهانسا یوگاناندا، خواب را “سمادی جعلی” نامید، زیرا خواب یک عمل ناخودآگاه است، در حالی که مراقبه، عملی است که در آن از اراده ی آگاهانه ی خود استفاده می کنیم. جهت جریان انرژی درونی ما، وضعیت آگاهی ما را تعیین می کند. تکنیک های تنفسی مانند هانگ سا به ما امکان می دهد تا این انرژی را به درون هدایت کنیم تا بتوانیم به سطح بالاتری از آگاهی دست پیدا کنیم.
در حالی که بسیاری از روشهای مراقبه از شما میخواهند بر چیزی خارج از خود تمرکز کنید، زیبایی تکنیک هانگ سا در این است که شما بر چیزی درون خود تمرکز میکنید؛ تنفس. از آنجایی که ذهن ما به طور طبیعی به سمت حرکت جذب میشود، تنفس نیز به عنوان نقطه ی تمرکز طبیعی برای مراقبه عمل میکند.
وقتی شروع به تمرین هانگ سا می کنید، ممکن است ابتدا به مکانیک تنفس خود توجه کنید، اما با آرام تر شدن نفس، بیشتر به خود نفس توجه خواهید کرد. وقتی این اتفاق میافتد، بر حس هوا زمانی که داخل بینی را لمس می کند، تمرکز کنید. (اگر بینی خود را به طور آگاهانه آرام کنید، می توانید حس هوای وارد شده را قوی تر احساس کنید.)
با آرام تر شدن تنفس، این حس را در بینی بالاتر و بالاتر احساس خواهید کرد تا زمانی که آن را در بالاترین قسمت بینی، در نقطه ای بین ابروها، احساس کنید. (یکی از مزایای مهم هانگ سا این است که ذهن را به سمت چشم معنوی هدایت می کند، اما مهم است که تا زمانی که حس هوا این نقطه را تحریک نکرده، سعی نکنید بر روی چشم معنوی تمرکز کنید، در غیر این صورت تمرکز شما تقسیم می شود.) با گذشت زمان، نفس شما به تدریج کاهش می یابد، تا این که در نهایت به طور خودکار و بدون تلاش در حالتی از بی نفسی متوقف می شود. اگرچه این ممکن است باورنکردنی به نظر برسد، زمانی که بدن کاملاً ساکت است و دیگر زباله ای تولید نمی کند، دیگر نیازی به کار قلب و نفس کشیدن نیست.
اولین باری که متوجه شدید نفستان کند شده یا حتی کاملاً متوقف شده، طبیعی است که کمی نگران شوید. نگران نباشید؛ این وقفه ها تا زمانی که اجازه دهید نفس به طور طبیعی جریان یابد و سعی نکنید نفس را به زور در ریهها نگه دارید یا خارج کنید، نمی توانند به شما آسیبی برسانند. هنگامی که بدن شما نیاز به نفس کشیدن دوباره دارد، این کار را انجام خواهد داد. هنگامی که هانگ سا را تمرین می کنید، به شما کمک میکند که سعی کنید آگاهانه از وقفه های بین نفس ها لذت ببرید. به یاد داشته باشید: هدف هانگ سا افزایش فاصله ی بین نفس ها به طور طبیعی و در نهایت آزاد شدن از آگاهی بدنی است.
پارامهانسا یوگاناندا در کودکی برای ساعت ها به تمرین هانگ سا می پرداخت، و به تدریج بیشتر به درون ستون فقرات عقب نشینی میکرد تا جایی که خود را بدون نفس می یافت. سه جزء هانگ سا شامل مشاهده ی تنفس، نگاه کردن به چشم معنوی و تکرار ذهنی مانترا (هانگ با نفس ورودی و سا با نفس خروجی) همگی با قدرت زیاد با هم کار میکنند تا آگاهی شما را به سمت روح هدایت کنند. اگرچه این تکنیک ممکن است به نظر ساده بیاید، سادگی آن، عظمت آن است.
تکرار مانترای هانگ سا نه تنها به ذهن، نقطه ی تمرکز می دهد، بلکه هجاهای سانسکریت آن چاکراها را تحریک کرده و دارای ارتباط ارتعاشی با نفس است که به این ترتیب آن را آرام می کند. یوگی ها می گویند که در سطحی ظریف، “هانگ سا” همان صدای خویشتن اثیری است. نگاه به سمت بالا و نقطه ای بین ابروها، یا چشم معنوی، شما را بیشتر با آگاهی برتر هماهنگ می کند، زیرا در مراقبه ی عمیق، انرژی شما در آنجا متمرکز است. مشاهده ی تنفس به آرام کردن آن کمک می کند و از آنجایی که تنفس، همان طور که گفتیم، بزرگ ترین مانع برای مراقبه ی عمیق است، هانگ سا به مؤثرترین روش ممکن شما را به حالت مراقبه ی واقعی میرساند.
در حین تمرین هانگ سا، شما یک ناظر خاموش بر تنفس هستید. سعی نکنید که نفس خود را به آرامی یا به عمق بکشید؛ فقط بگذارید بدنتان به هر شکل که می خواهد نفس بکشد و جریان هوا را مشاهده کنید. ممکن است به شما کمک کند که احساس کنید گویی در حال تماشای تنفس شخص دیگری هستید. مشاهده ی نفس بدون کنترل آن ممکن است در ابتدا کمی ناآشنا به نظر برسد، اما این حس به سرعت از بین میرود.
تمرین عدم کنترل تنفس فواید روحانی عمیقی به همراه دارد، یکی از مهم ترین آنها حس جدا شدن از بدن فیزیکی و فرآیندهای ذهنی است. هر بار که نفس را بدون کنترل مشاهده می کنید، شما در حال تأیید این نگرش هستید: “من این بدن نیستم.” هر بار که ذهن شما منحرف می شود و با تکرار مانترای هانگ سا خود را بازمی گردانید، شما در حال گفتن این هستید: “من این شخصیت نیستم.” پارامهانسا یوگاناندا گفته است: “ایگو روحی است که با بدن یکی شده است.”
پتنجلی، مفسر بزرگ یوگا، بیان کرده است که وقتی دیگر خود را با یک بدن کوچک شناسایی نمی کنیم، خود را در همه ی بدن ها تجربه می کنیم. سوامی کریاناندا از زمانی نقل می کند که در حال کمک به یوگاناندا برای راه رفتن در بیابان بود در حالی که استاد در حالت عمیق آگاهی الهی قرار داشت. یوگاناندا برای توضیح دشواری راه رفتنش گفت: “من در بدن های بسیاری هستم، به همین دلیل برایم دشوار است به یاد داشته باشم کدام بدن را باید حرکت دهم.”
اگر در طول تمرین هانگ سا با افکار نامنظم مواجه شدید، بدانید که هر بار که توجه خود را به تکنیک بازمی گردانید، در حال کمک به آزادسازی روح خود از شناسایی با تنفس و بدن هستید. در عین حال، شما نیز در حال تقویت توانایی تمرکز خود هستید. تمرکز مانند یک عضله است، هر چه بیشتر آن را تمرین دهید، قوی تر میشود.
استفاده از تکنیک هانگ سا برای نظم دادن به ذهن، حس عظیمی از آرامش و وضوح به شما می بخشد. شما متوجه خواهید شد که می توانید واضحتر و کارآمدتر فکر کنید و بنابراین سریع تر کار کنید. حفظ آرامش عمیقی که از مراقبه به دست می آورید، به شما این امکان را میدهد که آن آرامش را در همه ی فعالیتها و روابط خود اعمال کنید. علاوه بر فواید معنوی زیادی که از تمرین هانگ سا دریافت خواهید کرد، بی شمار فواید جسمانی و ذهنی را نیز خواهید یافت.
در حالی که تجسمها، جمله های تاکیدی و بسیاری از روشهای مدرن مراقبه و آرامشبخشی بسیار مفید هستند، تکنیک هانگ سا منحصر به فرد است زیرا قابلیت رساندن شما به خدا را دارد. یوگاناندا گفت که این تکنیک “بزرگترین هدیه ی علم معنوی هند به جهان” است و یک ساعت از هانگ سا معادل بیست و چهار ساعت نشستن در سکوت است. یکی از مقدسترین و قدیمیترین تمرینات یوگا، هانگ سا، یکی از چهار تکنیک اصلی است که شامل مسیر کریا یوگا میشود و پارامهانسا یوگاناندا در سال ۱۹۲۰ آن را به غرب آورد.
باشد که تمرین هانگ سای شما با آرامش عمیق و آگاهی از حضور خداوند برکت یابد.
***********
این مقاله به عنوان بخشی از فصول کتاب “آوم: ملودی عشق”، نوشته جوزف بهارات کورنل، توسط انتشارات کریستال کلاریتی منتشر شده است.
دوره ی ۱۰ هفته ای آناندا دوره ی آنلاین مراقبه برای ارائه ی آموزش های عمیق در مورد تکنیک های مراقبه ی علمی طراحی شده است که آرامش بیشتر، آرامش عمیق تر و تمرکز زیاد را در هر زمینه از زندگی شما، صرف نظر از شرایط بیرونی، به ارمغان می آورد.
این تکنیک ها بر اساس آموزه های پارامهانسا یوگاناندا، نویسنده ی کتاب سرگذشت یک یوگی است.